CHOROBY, WIERZENIA, ZASTOSOWANIE DZIEGCIU W BIELANCE
CHOROBY, WIERZENIA, ZASTOSOWANIE DZIEGCIU W BIELANCE CHOROBY, WIERZENIA, ZASTOSOWANIE DZIEGCIU W BIELANCE
Dziegieć niewątpliwie był ważnym elementem w kulturze i tradycji ludowej. Traktowany jako panaceum na wszelkie zło, może przez wzgląd na swój specyficzny aromat, a może dlatego, że do dnia dzisiejszego pozostaje on tak naprawdę tajemnicą prawdziwych dziegciarzy. Wg uzyskanych informacji, wędrowni dziegciarze nie mieli swojego odrębnego języka ani wyróżniającego ich stroju, mimo to z czasem zaczęto ich uważać za znachorów i czarodziejów, którzy wyleczą każdą niemoc zarówno u człowieka, jak i u zwierzęcia.
W wypowiedziach naszych rozmówców najczęściej przewijają się opowieści o magicznym wyganianiu szczurów, podczas którego dziegciarz używał tzw. gałek dziegciowych. Kulki dziegciowe bielańskich dziegciarzy, wedle zebranych informacji, bazowały na dziegciu brzozowym lub sosnowym, który mieszano z tłuszczem oraz innymi aromatycznymi ziołami, formując niewielkie gałeczki. Podczas odymiania ich intensywny i drażniący zapach działał odstraszająco na szczury oraz inne zwierzęta. Drugi rodzaj kulek, które przewijały się w wypowiedziach to już większe gałki smolne robione z mieszaniny smoły (wypływającej w końcowej fazie wypału) i łoju baraniego lub wołowego. Stosowane były najczęściej przez rymarzy i szewców do konserwacji skóry, narzędzi i nici, nadając im elastyczności, wodoodporności oraz zabezpieczając przed pleśnią.
Według respondentów takie czarowanie przez dziegciarzy to nic innego jak rodzaj dobrego marketingu wiejskiego.
Wg informatorów dziegieć kiedyś uważano za ważny medykament we wsi. Miał on szerokie zastosowanie w lecznictwie ludowym, zarówno u zwierząt jak i u ludzi. W Bielance używano go jako środka na kulawiznę u owiec i baranów. Smarowano nim racice, gdy pękały lub pojawiała się tzw. gruda u koni – strupy na nogach powstające wskutek chodzenia po błotach i zimnej wodzie. Do dzisiaj Bielanczanie wykorzystują dziegieć do różnych problemów skórnych, szczególnie na tle bakteryjnym, przy liszajach, zajadach itp.
- CZARY (чари) ῾w odniesieniu do dziegciarzy bielańskich to czynności polegające na wypowiadaniu specjalnych słów, formułek i wykonywanie odpowiednich działań᾿: to taky robyly sy toty dechtiare czary, żeby prodaty [to ci dziegciarze, to takie robili czary, żeby sprzedać]
- CZARODIJ (чародій) ῾określenie dziegciarzy, którzy wg powszechnego mniemania posiadają nadzwyczajne zdolności᾿
- GAŁKA (ґалка) ῾bryła lub kula zrobiona z mieszaniny smoły i łoju (baraniego lub bydlęcego), używana przez szewców lub rymarzy; gałka smolna᾿: a szełcy robili smołe, takie gałki robili i tym smarował tom dratwe i szył te buty; To końcówka dziegciu jak idzie, taka smoła to dodawali tam łoju baraniego lub wołowego i z tym mieszali, i takie gałki robili, to ja to pamiętam w domu [a szewcy robili tzw. smołę, takie kulki robili i tym smarowali te dratwie i szył te buty. To jak idzie końcówka dziegciu, taka smoła i to dodawali do łoju barana albo wołowego, i to mieszali, i takie kulki robili, ja to pamiętam z domu jeszcze]
- GAŁOCZKA (ґалочка) ῾niewielka kulka zrobiona z mieszaniny dziegciu lub smoły i tłuszczu, często też z domieszkom jałowca oraz innych aromatycznych ziół, używana przez bielańskich dziegciarzy do okadzania, odymiania, np. krów bądź wyganiania szczurów᾿: to jakosy miszaly toty gałoczky [to z czymś mieszali te kulki]
- HRUDA (груда) ῾choroba koni; zapalenie skóry, najczęściej występujące na nogach, w okolicach pęcin; gruda᾿: no jak koń mioł grude tak zwanom, takie strupy na nogach to tym, smarował tym dziekciem [no jak koń miał tzw. grudę, takie strupy na nogach, to tym smarował, tym dziegciem]
- KADYTY (кадити) ῾palić coś, żeby powstał dym, najczęściej wonny; dymić; kadzić᾿: to kadyly szczury [to odymiali szczury]
- KULAŁKA (кулявка) ῾zanokcica; zakaźne zapalenie racic᾿: lek na kulafki baranom [stosowali to jako lekarstwo na kulawki baranom]
- PYRSZCZYCIA (пирщиця) ῾wirusowa choroba zwierząt racicowych hodowlanych i dzikich, pryszczyca, afoza ̓: koroły pyrszczyci maly po ratyciach [krowy miały te pęcherze po całych racicach]
- SWERBLACZKA (сверблячка) ῾świerzb᾿: to ciła szkoła h nas mała totu słerblaczku [to cała nasza szkoła miała tego świerzba]